 |
|
 |
|
|
|
 |
|
 |
 |
Spomenik prirode Lisine |
 |
Izvor Veliko vrelo i vodopad Veliki buk nalaze se u podnožju planine Beljanice. Zaštićeni su Uredbom Vlade Republike Srbije 1995. godine, kao Spomenik prirode Lisine koji predstavlja osobenu znamenitost fonda geo nasleđa Srbije.
Veliko vrelo pripada malobrojnoj grupi snažnih nekaptiranih kraških izvora i ističe se kao izuzetan primer gravitacionih vrela, dok vodopad predstavlja jedinstvenu pojavu među akumulativnim bigrenim vodopadima Srbije.
Izvorište sa vodotokom i vodopadom predstavlja geomorfološko-hidrološki kompleks živopisne lepote i vrednosti naučnog, obrazovnog i kulturnog značaja, te predstavlja prirodno dobro nacionalnog ranga. Izvori i vrela u gornjoj Resavi predstavljaju značajnije i najinteresantnije hidrološke objekte. Na planinskim grebenima i visokim kraškim zaravnima i krečnjačkim temenima njih uopšte nema, ali su zato mnogobrojni i raznovrsni u dolinama svih pritoka i sastavnica Resave. Na desetine stalnih izvora izbija u Resavinoj izvorišnoj čelenci ispod kupastih vrhova Male i Velike treste, Velike Bote i Dobiša, natapajući čitav planinski predeo bistrom vodom. Medjutim daleko značajniji i vodom bogatiji izvori javljaju se u klisurama i kanjonima gde se pokazuju pojedinačno ili grupno, izbijajući iz sipra i izmedju blokova ili iz proširenih pukotina. Oni se vodom hrane iz krečnjačke unutrašnjosti ili prestavljaju površinske nastavke podzemnih tokova ponornica. Od svih hidroloških objekata interesantnija su kraška vrela Veliko i Malo vrelo, koja se pojavljuju u supodini vertikalnih krečnjačkih odseka Beljanice duž severnog oboda kotlinice Lisine. Veliko vrelo izbija u vrhu kotline pod vertikalnim odsecima Radoševe pećine. Voda ističe u dnu dugačkog sipara izmedju velikih krečnjačkih blokova u vrhu kratke i plitke dolinice. Nekada su vode velikog vrela pokretale vodenice i valjavice za sukno. Za vreme maksimalne izdašnosti vrelo daje i preko 10 m3 vode u sekundi, u minimumu ono se smanji i tada iz sipara i blokova ističe jedva oko 120 l/s. Predpostavlja se da vrelo hrani podzemna reka koja protiče kroz široke pećinske kanale čiji su izlazni otvori pokriveni oburvanim blokovima i siparskim materijalom. Neposredno od izvora tok velikog vrela ima veliki pad i tekućim plitkim koritom gradi nekoliko manjih kaskada. Oko 300 m od izvora tok se najpre smiruje da bi se najednom sa prostrane zaravni srušio niz vertikalne litice visoke preko 20 m. Zaravan i njena južna litica sastavljeni su od naslaga bigra koje je još ranije u nekom kišnom periodu nataložilo samo veliko vrelo. Kao i sva kraška vrela bogato je rastopljenim CaCO3.
Nalazi se na oko 150 km od Beograda, 20 km od Despotovca i manastira Manasije i Ravanice.
|
| |
tekst je preuzet sa sajta www.resavskapecina.rs |
| |
Pogledajte galeriju slika Spomenika prirode Lisine |
|
 |
|
|
 |
|
 |
